Lateraal denken

Soms werkt iedereen hard aan een oplossing terwijl de oorspronkelijke vraag nauwelijks wordt onderzocht. Een team wil meer vergaderen om misverstanden te voorkomen, een winkel zoekt extra personeel voor terugkerende vragen en een schrijver probeert dezelfde opening telkens mooier te formuleren. Misschien ligt de winst niet in meer inspanning, maar in een andere invalshoek. Edward de Bono noemde het bewust zoeken naar zulke andere denkrichtingen lateraal denken. Zijn benadering nodigt uit om vertrouwde aannames tijdelijk los te laten.

Een andere vraag kan nieuwe mogelijkheden openen

Gewoonlijk bouwen we voort op wat al bekend is. Dat is vaak efficiënt: je hoeft niet iedere handeling opnieuw uit te vinden. Maar een vertrouwde probleemomschrijving kan ook ongemerkt bepalen welke oplossingen je nog ziet. Wie alleen vraagt hoe een vergadering korter kan, denkt misschien aan een strakkere agenda, terwijl sommige onderwerpen helemaal geen vergadering nodig hebben.

Begin daarom met het doel achter de vraag. Moeten mensen informatie ontvangen, een beslissing nemen of gezamenlijk een probleem begrijpen? Voor ieder doel kunnen andere werkwijzen passen. Door dat onderscheid te maken, ontstaat ruimte voor alternatieven zonder dat je de bestaande aanpak meteen volledig hoeft af te schaffen.

Schrijf aannames op voordat je ze verdedigt

Veel aannames blijven onzichtbaar omdat iedereen ze vanzelfsprekend vindt. Een aanvraag moet via een lang formulier binnenkomen, een klant wil altijd telefonisch contact of een cursus moet op vaste avonden plaatsvinden. Misschien klopt dat, maar misschien is het vooral een gewoonte die nooit opnieuw is bekeken.

Maak een korte lijst en kies één aanname om te onderzoeken. Vraag wat er zou gebeuren als ze niet gold. Daarbij hoef je nog geen uitvoerbaar plan te hebben. Je zoekt eerst naar de functie van de bestaande regel. Sommige regels beschermen kwaliteit of veiligheid; andere blijken slechts het gevolg van een oude praktische beperking.

Maak bewust meerdere soorten alternatieven

Tien varianten van hetzelfde idee leveren niet altijd meer inzicht op. Probeer oplossingen te bedenken die op verschillende manieren werken. Bij veel klantvragen kun je denken aan betere informatie vooraf, een eenvoudiger product, een ander bestelproces of persoonlijk contact op een beter moment.

Houd het verzamelen van mogelijkheden even gescheiden van het beoordelen ervan. Anders wint het eerste vertrouwde voorstel al voordat de rest is onderzocht. Spreek wel af wanneer de beoordeling begint. Lateraal denken is geen reden om eindeloos te brainstormen zonder ooit een keuze te maken of verantwoordelijkheid te nemen voor de uitvoering.

Gebruik een onverwachte vergelijking als hulpmiddel

De Bono beschrijft onder meer het gebruik van provocaties en willekeurige ingangen om denken in beweging te brengen. Een onverwacht woord of een vergelijking kan je dwingen een ander verband te zoeken. De bedoeling is niet dat iedere associatie direct een goed plan oplevert.

Stel dat je een ingewikkelde inschrijving vergelijkt met een stationshal. Dan komen vragen op over bewegwijzering, wachtrijen, overstappen en hulp bij twijfel. Misschien brengt dat je op een duidelijker keuzemoment in het formulier. De vergelijking hoeft niet volledig te kloppen; ze moet iets zichtbaar maken dat in de vertrouwde beschrijving ontbrak.

Ga van een vreemd idee naar een bruikbaar principe

Een eerste voorstel kan overdreven of onhaalbaar zijn. In plaats van het letterlijk uit te voeren, kun je vragen welk nuttig principe erin zit. Het idee dat klanten nooit meer hoeven te bellen, kan bijvoorbeeld wijzen op behoefte aan duidelijkere statusinformatie. Daaruit kan een eenvoudige voortgangsmelding ontstaan.

Het gaat dus niet om vreemd doen als doel op zichzelf. Onderzoek welke eigenschap van het voorstel waarde heeft en hoe die in een realistische vorm kan worden toegepast. Soms blijft er niets bruikbaars over. Ook dat is een geldige uitkomst; niet iedere gedachte hoeft gered te worden omdat ze origineel klonk.

Toets de uitkomst met gewone zorgvuldigheid

Zodra je een kansrijke mogelijkheid hebt, zijn feiten en praktische beoordeling weer essentieel. Welke behoefte lost het idee op? Welke kosten, risico’s en afhankelijkheden brengt het mee? Wie krijgt er extra werk door? Een verrassende oplossing kan aantrekkelijk klinken en toch een belangrijk probleem verplaatsen naar iemand anders.

Test daarom waar mogelijk op kleine schaal. Probeer een nieuwe informatiepagina met enkele gebruikers of pas één overleg aan voordat je het hele proces verandert. Leg vast wat je wilt leren en wanneer je terugkijkt. Lateraal denken levert mogelijkheden; onderzoek en uitvoering laten zien welke daarvan werkelijk behulpzaam zijn. Juist die combinatie maakt creativiteit bruikbaar in alledaagse beslissingen.

Al tien jaar verzorgt Online Solutions Group BV het onderhoud en de verdere ontwikkeling van CompanyGids. Eigenaar Sergej Dergatsjev bouwt daarmee verder aan de bedrijvengids. Voor zakelijke contacten vindt u bedrijven voor softwareontwikkeling op CompanyGids. Bekijk ook de diensten van OSG op het gebied van digitale ondersteuning: socialmediamarketing.